Η βιωσιμότητα του συνταξιοδοτικού στην Κύπρο

Η βιωσιμότητα του συνταξιοδοτικού είναι μια μεγάλη πρόκληση για την κυπριακή κοινωνία στις επόμενες δεκαετίες.  Το συνταξιοδοτικό είναι ένα πρόβλημα για το οποίο αν δεν ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα σήμερα, τότε αύριο θα είναι αργά.  Πρέπει λοιπόν, το συνταξιοδοτικό σχέδιο του κράτους να παρακολουθείται συνεχώς και να προσαρμόζεται ανάλογα με τις εξελίξεις και τις αλλαγές στα δεδομένα.    Η αναλογιστική μελέτη του 2009 καταδείκνυε ότι το Σχέδιο Κοινωνικών Ασφαλίσεων (διότι περί σχεδίου πρόκειται και όχι περί ταμείου), ήταν βιώσιμο μέχρι το 2048.  Η ειδική αναλογιστική μελέτη του 2011, με βάση και τις πρόνοιες του μνημονίου, δείχνει ότι το σχέδιο των Κοινωνικών Ασφαλίσεων μπορεί να αντέξει μέχρι το 2060.  Ο κύριος λόγος για τον οποίο το Σχέδιο Κοινωνικών Ασφαλίσεων αναμένεται ότι θα αντέξει μέχρι το 2060 είναι η σταδιακή αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης, δηλαδή το έτους κατά το οποίο το Σχέδιο θα ξεκινήσει να πλερώνει ένα δικαιούχο.  Ως γνωστόν, το όριο συνταξιοδότησης, θα φτάσει πολύ σύντομα στο 65 και από εκεί και πέρα θα προσαρμόζεται αυτόματα αναλόγως του προσδόκιμου ζωής, το οποίο σήμερα είναι 80 χρόνια.  Με βάση τις εκτιμήσεις της μελέτης το προσδόκιμο ζωής θα αυξάνεται σταδιακά και μέχρι το 2060 θα φτάσει τα 85 χρόνια.  Με αυτά τα δεδομένα λοιπόν, το όριο συνταξιοδότησης μέχρι τότε θα φτάσει τα 70 χρόνια.  Με λίγα λόγια, η μελέτη θεωρεί ότι το Σχέδιο Κοινωνικών Ασφαλίσεων θα πλερώνει τον κύπριο ασφαλιζόμενο κατά μέσο όρο 15 χρόνια.  Γενικά οι παραδοχές της μελέτης είναι λογικές, εκτός από δύο, αυτή που αφορά τους μισθούς και αυτή που αφορά το εργατικό δυναμικό για τις επόμενες δεκαετίες. 

Read more: Η βιωσιμότητα του συνταξιοδοτικού στην Κύπρο

Αφού πλερώνεις που πλερώνεις

Τραγικό λάθος της προηγούμενης κυβέρνησης αποτελεί η μη φορολόγηση του εφάπαξ των εργαζομένων του δημόσιου και ευρύτερου δημόσιου τομέα, αφού πέρα από την απώλεια σημαντικών εσόδων για το κράτος, προκαλεί τη μαζική φυγή των εργαζομένων και σωρεία προβλημάτων στη λειτουργία της κρατικής μηχανής. 

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της δημόσιας υπηρεσίας, οι πρόωρες αφυπηρετήσεις (δηλαδή πέρα από τις κανονικές) από την δημόσια υπηρεσία ήταν 344 το 2011και 734 το 2012, ενώ για το 2013 αναμένεται ότι θα ξεπεράσουν τους 1,000.  Τα στοιχεία δεν περιλαμβάνουν αυτούς που αφυπηρετούν πρόωρα από τον ευρύτερο δημόσιο τομέα.  Οι εργαζόμενοι που αφυπηρετούν πρόωρα είναι συνήθως κοντά στο όριο συνταξιοδότησης και ο λόγος που αφυπηρετούν είναι η ενδεχόμενη φορολόγηση του εφάπαξ, δηλαδή του «δώρου» που λαμβάνουν από την κυβέρνηση για την υπηρεσία που πρόσφεραν στο δημόσιο.  Το εφάπαξ, για όσους έχουν κλείσει 400 μήνες εργασίας στο δημόσιο, είναι περίπου ίσο με τέσσερις και πέντε φορές την ετήσια σύνταξη, ανάλογα με το πότε αφυπηρετεί ο εργαζόμενος.   Η σύνταξη του δημοσίου υπαλλήλου ισούται με το μισό του τελευταίου του μισθού.  Αν το εφάπαξ πλερωνόταν σε μηνιαίες δόσεις ισόβια, θα αποτελούσε το 25% του τελευταίου μισθού.  Σύνταξη και εφάπαξ μαζί σε μηνιαίες δόσεις αποτελούν το 75% του τελευταίου μισθού.

Read more: Αφού πλερώνεις που πλερώνεις

Η Ελλάδα βλέπει φως στο τέλος της σήραγγας

Μετά από δύο πακέτα διάσωσης και δύο κουρέματα του δημοσίου χρέους της, η Ελλάδα επιτέλους βλέπει φως στην άκρη της σήραγγας.   Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της κυβέρνησης, αλλά και των οίκων αξιολόγησης, η Ελλάδα θα εξέλθει της ύφεσης το 2014 και θα παράγει και πρωτογενές πλεόνασμα.   Πρωτογενές πλεόνασμα σημαίνει ότι τα έσοδα του κράτους καλύπτουν τις δαπάνες και περισσεύουν και χρήματα για καταβολή μέρους των τόκων από το τεράστιο χρέος.  Η Ελλάδα αναμένει παράλληλα ότι σε περίπου ένα χρόνο θα μπορεί να αντλήσει χρήματα από τις διεθνείς αγορές, δηλαδή, οι διεθνείς επενδυτές θα δανείζουν και πάλι την Ελλάδα σε κάποιο λογικό επιτόκιο.  Το ευχάριστο είναι ότι η Ελλάδα δεν θα δανείζεται για να καλύψει ελλείμματα αλλά για να αναχρηματοδοτεί τα χρέη που λήγουν, όπως κάνουν και οι υπόλοιπες χώρες.  Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι οι άλλες χώρες, Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία και Ιταλία, δανείζονται από τις αγορές όχι μόνο για την αναχρηματοδότηση του χρέους τους αλλά και για να καλύψουν ελλείμματα.  Μετά από μια πολυετή και σκληρή δημοσιονομική προσαρμογή, το κράτος δεν θα παράγει νέο χρέος.  Παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν θα αυξάνει το χρέος της, το πρόβλημα που παραμένει είναι το ύψος του χρέους, το οποίο, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Ελληνικής κυβέρνησης, θα μειωθεί στα €319.4 δισεκατομμύρια και θα αποτελεί το 174.5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ). 

Read more: Η Ελλάδα βλέπει φως στο τέλος της σήραγγας

Πολλές χώρες επιβάλλουν δύο φορολογίες ακίνητης ιδιοκτησίας

Η Κύπρος δεν είναι η μόνη χώρα φορολογεί την ακίνητη ιδιοκτησία δύο φορές.  Αυτή η πρακτική είναι διαδεδομένη σε πολλές χώρες, τόσο στην Ευρώπη όσο και σε άλλες ηπείρους.  Μια ανασκόπηση στις φορολογίες ακίνητης ιδιοκτησίας σε διάφορες χώρες αποκαλύπτει ότι οι δύο αυτές φορολογίες διέπονται από την ίδια φιλοσοφία.  Η πρώτη φορολογία ακίνητης ιδιοκτησίας επιβάλλεται σε τοπικό επίπεδο από δήμους, κομητείες, επαρχίες κλπ,  και αντικατοπτρίζει το κόστος υπηρεσιών και υποδομές που προσφέρουν οι τοπικές αρχές προς τους πολίτες τους.  Και επειδή οι υπηρεσίες και οι υποδομές που προσφέρει μια τοπική αρχή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την ακίνητη ιδιοκτησία, η φορολογία αυτή βασίζεται στην αξία της ακίνητης περιουσίας.  Αν για παράδειγμα, ένα δήμος φτιάξει ένα ποληδατόδρομο μέσα στα γεωγραφικά όρια του δήμου ή φτιάξει παγκάκια και φωτισμό στο δημοτικό πάρκο, τότε θα πρέπει να χρεώσει τους δημότες του.  Η δεύτερη φορολογία επιβάλλεται σε εθνικό επίπεδο και χαρακτηρίζεται ως φορολογία πλούτου.  Κάποιες χώρες, όπως η Κύπρος και η Ελλάδα, επιβάλλουν τη φορολογία στην ακίνητη ιδιοκτησία χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα χρέη του ιδιοκτήτη.  Γαλλία  και Ισπανία επιβάλλουν φορολογία του καθαρού πλούτου, αφού δηλαδή αφαιρεθούν τα δάνεια, ο οποίος περιλαμβάνει όλες τις μορφές πλούτου, ακίνητα, καταθέσεις, μετοχές κλπ.  Ο φόρος καθαρού πλούτου μπορεί να φτάσει και το 2% επί της τρέχουσας καθαρής αξίας των περιουσιακών στοιχείων, αφού πρώτα αφαιρεθεί ένα αφορολόγητο ποσό.  Η φορολόγηση ακίνητης ιδιοκτησίας σε τοπικό επίπεδο ή το δημοτικό τέλος όπως ονομάζεται στην Κύπρο, επιβάλλεται σε όλες τις χώρες και αντικατοπτρίζει το κόστος της τοπικής αυτοδιοίκησης, είναι μάλιστα η σημαντικότερη πηγή εσόδων της τοπικής αρχής.  Παραδείγματα τέτοιας φορολογίας είναι το δημοτικό τέλος που επιβάλλεται στους δήμους της Κύπρου, το λεγόμενο counciltax που επιβάλλεται στις τοπικές αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου, και στο φόρο ιδιοκτησίας που επιβάλλουν οι κομητείες στις Ηνωμένες Πολιτείες. 

Read more: Πολλές χώρες επιβάλλουν δύο φορολογίες ακίνητης ιδιοκτησίας

Τα δύσκολα είναι μπροστά μας, οι κίνδυνοι παραμονεύουν

Παρά το γεγονός ότι ο κίνδυνος για την κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος έχει ξεπεραστεί, η κατάσταση της οικονομίας χειροτερεύει κάθε μέρα.  Η συρρίκνωση της οικονομίας συνεχίζεται (-5.7% το πρώτο εξάμηνο), η ανεργία αυξάνεται (17.2% τον Αύγουστο)  και επιχειρήσεις κλείνουν η μια μετά την άλλη (15-20 την ημέρα).  Στον τραπεζικό τομέα, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια αυξάνονται, οι καταθέσεις μειώνονται, και τα δανειστικά επιτόκια παραμένουν ψηλά δυσκολεύοντας περισσότερο τους δανειολήπτες στην καταβολή των δόσεων και στην εξόφληση των χρεών τους.  

Αν και το μνημόνιο λαμβάνει υπόψη την επιδείνωση της οικονομίας, τίποτα δεν είναι σίγουρο, μπορεί εύκολα όλα να ανατραπούν.  Ακόμα και αν ακολουθήσουμε το μνημόνιο ευλαβικά, δεν είναι σίγουρο ότι θα διεξέλθουμε της κρίσης μέχρι το τέλος του 2014, όπως είναι προγραμματισμένο.  Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι ακολουθώντας πιστά το μνημόνιο, θα έχουμε τις περισσότερες πιθανότητες να εξέλθουμε από την κρίση το συντομότερο δυνατό.  Όμως οι κίνδυνοι παραμονεύουν.  Όλα ξεκινούν από το βαθμό της ύφεσης στην οικονομίας, η οποία επηρεάζει την ανεργία, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, τα δημόσια έσοδα αλλά και τα έξοδα και το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ. 

Read more: Τα δύσκολα είναι μπροστά μας, οι κίνδυνοι παραμονεύουν

enasomatou IT Team